Każde dziecko rodzi się z ciekawością świata, a w wyniku rozwoju społecznego uczy się, że każdy może postrzegać ten świat inaczej. Ważne jest to, aby rozumiało te różnice, nie jako zagrożenie, lecz naturalny element rzeczywistości. Dlatego też empatia i umiejętność patrzenia z różnych perspektyw, to jedne z najważniejszych kompetencji, jakie możemy przekazać młodym obywatelom.
Dlaczego ludzie odbierają świat inaczej?
Psychologia rozwojowa wyjaśnia, że dzieci uczą się rozumieć emocje i punkt widzenia innych stopniowo. Proces ten trwa aż do późnego dzieciństwa, a pełna teoria umysłu – czyli umiejętność myślenia o tym, co czują i myślą inni – kształtuje się nawet do wieku nastoletniego.
Dlatego dzieci potrzebują realnego kontaktu z różnorodnością, ale również omówienia tych doświadczeń z dorosłym. Czego może to dotyczyć? Na przykład sfery emocji, doświadczeń, sposobów reagowania na stres, możliwości oraz ograniczeń poszczególnych osób.
Przykłady konkretnych sytuacji
1. Spotkanie psa w parku
- Jedno dziecko cieszy się na widok psa, bo uważa to zwierzę za sympatyczne.
- Drugie dziecko boi się, bo kiedyś pies je zaatakował, dlatego dziś woli do niego nie podchodzić.
2. Hałas na przerwie w szkole
- Jedno dziecko uwielbia głośne przerwy – to dla niego moment zabawy.
- Drugie woli ciszę, za dużo bodźców je męczy, potrzebuje więc swojego spokojnego kącika.
- Krytyczny komentarz nauczyciela
- Jedno dziecko, które wierzy w siebie słyszy: „Muszę się postarać”.
- Drugie dziecko, które w siebie nie wierzy słyszy: „Jestem beznadziejny”.
Jak wzmacniać empatię u dzieci w praktyce?
Empatia to umiejętność zauważenia, że ktoś może czuć inaczej niż ja oraz brania tego pod uwagę w swoim działaniu. Dziecko nie musi przeżyć tego samego, aby zrozumieć czyjeś emocje — wystarczy, że dostrzeże, iż druga osoba ma inne potrzeby.
Aby wzmacniać empatię w codziennym życiu dziecka, warto:
- Nazywać emocje – swoje i dziecka
Badania pokazują, że dzieci, które potrafią nazwać emocje, lepiej regulują zachowanie i łatwiej wczuwają się w innych.
Przykład: „Widzę, że jesteś rozczarowany, bo nie dostałeś trójkę. Jeśli Ci na tym zależy, możemy zastanowić się wspólnie co zrobić, abyś następnym razem był bardziej zadowolony ze swojej oceny.”
- Eksplorować różne perspektywy na prostych sytuacjach
Wspólne pochylenie się nad złożonością danej sytuacji wpływa pozytywnie na rozwój teorii umysłu.
Przykład: Gdy dziecko opowiada o konflikcie w klasie, dorosły może zapytać: „A jak myślisz, co ta osoba mogła wtedy czuć? Czemu właściwie tak postąpiła?”
- Zauważać i wzmacniać prospołeczne zachowania
Jeśli jesteśmy świadkami zachowania, które należy pochwalić, nie wstydźmy się tego zrobić – spróbujmy to nazwać, tak aby dziecko wiedziało o co konkretnie chodzi.
Przykład: Gdy dziecko pociesza kolegę, pyta „czy mogę pomóc?” lub próbuje rozwiązać spór warto powiedzieć „To co zrobiłeś było bardzo mądre. Z pewnością ktoś dzięki temu poczuł się lepiej.”
Dlaczego to takie ważne dla młodych obywateli?
Badania społeczne pokazują, że dzieci, które potrafią zrozumieć perspektywę innych, tolerować różnice i radzić sobie z konfliktami są bardziej aktywne społecznie, mają lepsze relacje i rzadziej ulegają agresji, wykluczeniu czy polaryzacji. To tworzy fundament zdrowego społeczeństwa, które chcemy przecież budować.
Empatia nie jest „miłym dodatkiem”, lecz jedną z kluczowych kompetencji społecznych. To dzięki niej młodzi ludzie uczą się, że różni nie znaczy gorsi, a różnorodność jest fundamentem silnej i zdrowej wspólnoty.
Fundacja LC prowadzi projekt „Młodzi Obywatele – Obywatel to też ja”, aby wspierać dzieci w rozwijaniu empatii i zrozumienia dla różnorodności. Artykuł podkreśla, że każde dziecko inaczej odbiera świat, a pełna umiejętność rozumienia perspektywy innych rozwija się aż do wieku nastoletniego. Dlatego tak ważne jest, aby dzieci doświadczały różnic między ludźmi i miały możliwość omawiać je z dorosłymi.
Weź udział w warsztatach!
- Miejsce: Szkoła Podstawowa nr 1 w Otwocku
- Godziny: 16:00–20:00
- Terminy: 1, 4, 5, 8, 11, 12 i 15 grudnia (poniedziałki, czwartki i piątki)
- Udział bezpłatny!
Zgłoszenia przyjmuje LC Foundation, mailowo pod adresem mailowym lub za pomocą formularza zgłoszeniowego dostępnego na stronie https://lcfoundation.pl/projekty/obywatele/
Zapraszamy szkoły, nauczycieli i rodziców do udziału w projekcie, który uczy, że obywatelstwo to codzienna postawa – nie metryka!
Autor artykułu: Jakub Buczko, ekspert psycholog
Projekt Fundacji LC: „Młodzi Obywatele – Obywatel to też ja”
- Projekt „Obywatel to też ja!” jest finansowany ze środków Ministra Edukacji Narodowej.
- Misją LC Foundation jest wspieranie dzieci z niepełnosprawnościami, by mogły rozwijać skrzydła, realizować swoje pasje i czuć, że są pełnoprawnymi uczestnikami społeczeństwa.
(artykuł sponsorowany)
